11111111111111 >> Axborot resurslari >> Foydali web-resurslar



Kириш
 Мамлакатимизда ҳуқуқий демократик давлат ҳамда фуқаролик жамиятини қуриш ва шакллантириш кўп жиҳатдан ҳуқуқий таълимнинг муваффақият билан амалга оширилишига боғлиқ.
Президентимизнинг 1997 йил 25 июндаги "Ҳуқуқий тарбияни яхшилаш, аҳолининг ҳуқуқий маданият даражасини юксалтириш, ҳуқуқшунос кадрларни тайёрлаш тизимини такомиллаштириш, жамоатчилик фикрини ўрганиш ишини яхшилаш ҳақида"ги Фармони аҳолининг ҳуқуқий билими ва онгини юксалтиришдек улуғвор мақсадларни рўёбга чиқаришни кўзлайди. Ана шу мақсадлар рўёби сифатида 1997 йил 29 августда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг IХ сессиясида қабул қилинган "Жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалтириш миллий дастури"да белгиланган ҳуқуқий таълим мақсадларини кўзлаган ҳолда "Таълим тўғрисида"ги Қонун ва "Кадрлар тайёрлаш миллий дастури" талабларидан келиб чиқиб, "Умумий ўрта таълим муассасалари учун ҳуқуқий таълим стандарти" ва ўқув дастурлари ишлаб чиқилди.
Ушбу дастур фан юзасидан ўқувчи эгаллаши лозим бўлган билим, кўникма ва малакаларнинг белгиланган маълум меъёри, илмий асосланган билимлар ҳажми бўлиб, дастурнинг мақсади 8-9-синфларда ўрганиладиган «Давлат ва ҳуқуқ асослари» фанида узлуксизлик ва изчилликни таъминлашдир.
Шунингдек, ўқувчиларнинг олган назарий билим ва тушунчаларини синаб кўриш, жамоатчилик ўртасида ана шу билимларни қўллай олиш кўникмаларини ҳосил қилишга эътиборни қаратиш мақсадида баъзи дарсларни амалий машғулот тарзида ҳам ташкил этиш мумкин.
Бундай тажриба фан олдига қўйилган мақсад, вазифаларни изчил амалга оширишда ижобий самара беради.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2001 йил 4 январдаги «Ўзбекистон Республикаси Конституциясини ўрганишни ташкил этиш тўғрисида»ги Ф-1322-сонли фармойиши асосида I-IV-синфларда “Конституция алифбоси” курси “Одобнома”, «Ўқиш», «Табиатшунослик», «Атрофимиздаги олам» каби фанлар таркибида ҳар бир синфда 10 соатдан ўқитилади.
V-VI-синфларда “Конституция оламига саёҳат” курси “Ватан туйғуси” фанидаги мавжуд такрорланишлар ҳамда такрорлаш ва назорат ишларини ўтказиш учун ажратилган соатлар ҳисобидан алоҳида дастур асосида 17 соат ўқитилади.
 VII–синфда 17 соат ҳажмида мактаб компоненти ҳисобидан ўқитилади.
Бу машғулотлар мактаб дарс жадвалига киритилиши ва синф журналида алоҳида бет ажратилиши лозим. .

“Конституция алифбоси”
1-синф

№    Конституция алифбоси    Соат    Қайси фан таркибида    Мавзу    Мазмуни
1    Ўзбекистон - Менинг Ватаним    1    Одобнома    Ўзбекистон – Озод ва обод диёр    Ўзбекистон Республикаси Конституциясида Ватанимизнинг номланиши, 1-сентябрь Ўзбекистон Республикасининг– мустақиллик куни. Ушбу байрам юртимизда умумхалқ байрами сифатида нишонланади.
            Ўқиш    Ўзбекистон – Ватаним маним    “Ўзбекистон-Ватаним маним” бўлимида болаларга барча қувонч- шодликлар бахш этувчи она масканимиз – Ўзбекистон экани ҳақида дастлабки тушунчалар берилади. Танланган асарлар ўқувчиларда она-Ватан олдидаги бурч ва масулиятни англашларини таъминлайди, Ватанга муҳаббат ҳиссини тарбиялайди.
2    Давлатимиз рамзлари    2    Мусиқа    «Биз ёқтирган куй ва қўшиқлар»    «Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси». А.Орипов шеъри,    М.Бурxонов мусиқаси. Куйлашни ўрганиш.
            Тарбиявий соат    Байроғимиз – фахримиз    Байроғимиз – фахримиз (18 ноябрь - Ўз.Рес. Давлат байроғи қабул қилинган кун муносабати билан суҳбат).
            Тарбиявий соат    Мадҳияни куйлайлик    Мадҳияни куйлайлик (10 декабрь - Ўз.Рес. Давлат мадҳияси қабул қилинган кун муносабати билан).
3    Юртимиз байрамлари    1    Тарбиявий соат    Қонунимиз – қомусимиз    Қонунимиз – қомусимиз (8 декабрь – Конституция куни муносабати билан).
            Тарбиявий соат    Наврўз – баҳор байрами    Наврўз – баҳор байрами ( 21 март – Наврўз байрами муносабати билан тадбир).
4    Оилам. Она тилим    1    Одобнома    Оила - бахт қўрғони    Оилада доимо меҳр ҳукмрон бўлиши. Конституциямизда оила мавзуси
            Тарбиявий соат    Она тилим – жону дилим    Она тилим – жону дилим (Ўз.Рес. “Давлат тили ҳақида”ги Қонун қабул қилинган кун муносабати билан). Мен боламан. “Бола ҳуқуқлари тўғрисида”ги Конвенциянинг 1 ва 7-моддалари ҳақида.
5    Қоидалар
Йўл ҳаракати қоидалари    1    Тарбиявий соат    Мактабимиз қоидалари.    Оилада, маҳаллада, мактабда, жамоат жойидаги қоидалар
            Йўл ҳаракати қоидалари    Йўл ҳаракати қоидалари    Йўл белгилари, огоҳлантирувчи, буйруқ берувчи белгилар, светофорнинг чироқлари нима учун уч хил рангда?
6    Ҳуқуқбузарлик ва жазо    1    Тарбиявий соат    Ҳуқуқларимиз ва бурчимиз    Инсон ҳуқуқлари ҳақида, бурч ва масъулият. 1992 йил Ўзбекистон БМТга аъзо бўлди. БМТ нима? Уй жой даҳлсизлиги ҳуқуқи “Бола ҳуқуқлари тўғрисида”ги Конвенциянинг 16-моддаси ҳақида.
7    Соғлиқни сақлаш    1    Одобнома    Саломатлик – туман бойлик.    Саломатлик инсон бойлиги. Соғлиқни муҳофаза қилиш ҳуқуқи. Соғлиқни сақлаш ҳақида Ўзбекистон Республикаси Конституция-сининг 40-, “Бола ҳуқуқлари тўғрисида” Конвенциянинг 24-моддаси ҳақида.
8    Касбим- фаҳрим    1    Тарбиявий соат    Меҳнат-меҳнатнинг таги роҳат.    Касб танлаш, касбларнинг ўзига ҳослиги, болалар меҳнатидан фойдаланишнинг таъқиқлан-ганлиги ҳақида. Бутун дунё болаларининг меҳнат ҳуқуқлари ҳақида.
9    Меники ва бизники    1    Тарбиявий соат    Ҳуқуқларимиз ва бурчимиз    Ҳар бир инсоннинг мулкдор бўлиши мумкинлиги. Мулкдор бўлиш ҳам масъулиятни талаб
қилади. Мактаб жиҳозлари кимники?
    ЖАМИ:    10     

 

 

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA'LIMI VAZIRLIGI
RESPUBLIKA TA'LIM MARKAZI
“Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” turkumiga kiruvchi
“VATAN TUYG‘USI”
 fanidan 5-6-sinflar uchun takomillashtirilgan
 o‘quv dasturi va mavzu rejasi
Tushuntirish xati
Vatanni anglash – bu har bir insonning o‘zligini anglashi demakdir. Ammo, ushbu jarayon nihoyatda murakkab bo‘lib, uning muvaffaqiyatli kechishi yosh avlod ongiga «Vatan», «vatanga muhabbat» hamda «vatanparvarlik» tushunchalarini oila va maktabgacha ta’lim muassasalaridan boshlab, uzluksiz, izchil, tizimli va maqsadga muvofiq ravishda singdirishni taqozo etadi. So‘z yuritilayotgan jarayonda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-6-sinflarida o‘qitilishi nazarda tutilgan «Vatan tuyg ‘usi» fani, shubhasiz, o‘ziga xos o‘rin tutishi  aniq.
«Vatan tuyg ‘usi» fani o‘quvchilarga o‘zbek xalqi, uning shakllanish tarixi, milliy qadriyatlar, tarbiya an’analari, boy madaniy meros va milliy istiqlolni qo‘lga kiritish jarayoni, mustaqillik yillarida O‘zbekiston Respublikasida erishilgan yutuqlar, ularning omillari, mustaqillikni asrash va mustahkamlash shartlari borasidagi bilimlarni berish, ularda «Vatan», «Vatanga bo‘lgan muhabbat», «mustaqillik», «vatanparvarlik» kabi tushunchalarni hosil qilish hamda ajdodlar ruhiga sodiqlik, milliy qadriyatlarga hurmat, Vatan ozodligi va ravnaqi yo‘lida mas’ullikni his etish, milliy g‘urur, milliy iftixor, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining yorqin kelajagiga ishonch tuyg‘usini tarbiyalashga xizmat qiladi.
Mazkur fan bo‘yicha yaratilgan Davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturi mazmuniga ma’lum o ‘zgartirishlarni kiritish «Vatan tuyg‘usi» fani doirasida o‘quvchilar ongiga singdirilayotgan har bir tushuncha o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik, aloqadorlik, izchillik va tizimlilikni ta’minlash asosida o‘quvchilar tomonidan «Vatan» va «vatanparvarlik» tushunchalari mohiyatining to‘laqonli anglanishi va ularda vatanga bo‘lgan muhabbat, milliy g‘urur, milliy iftixor va vatanparvarlik kabi sifatlarning tarbiyalanishiga erishish uchun samarali va maqbul didaktik shart-sharoitlarni yaratishi zarur.
«Vatan tuyg‘usi» fanini o‘qitish jarayonida quyidagi tamoyillar yetakchi o‘rin tutishi lozim:
jamiyatda yangicha ijtimoiy munosabatlar qaror torayotgan sharoitda har bir fuqaroning milliy o ‘zlikni anglash hamda vatanparvarlik tuyg‘usiga ega bo‘lishi Vatan ravnaqi, xalq farovonligi va yurt obodligi kafolati ekanligi;
milliy va umuminsoniy qadriyatlarning uyg‘unligi;
fanlararo o‘zaro aloqadorlik va bog‘liqlik (mazkur o‘rinda tarix, adabiyot, Konstitutsiya olamiga sayohat va geografiya fanlari o‘rtasidagi aloqadorlikning ta’minlanishiga alohida e’tibor qaratish talab etiladi);
o‘quvchilarning yosh, psixologik va shaxsiy xususiyatlarini inobatga olish;
o‘quvchilarning erkin va mustaqil fikr yuritishlari uchun imkoniyat yaratish;
nazariy g‘oyalarning hayotiy misollar asosida ochib berilishiga erishish;
ta’lim jarayonini texnologik va ijodiy yondoshuv asosida tashkil etilishi va hokazolar.
Dastur o‘quv materiallarining texnologik va ijodiy yondoshuv asosida tashkil etiluvchi mashg‘ulotlar jarayonida o‘rganilishini nazarda tutadi. Ta’lim jarayonida suhbat, bahs-munozara, uchrashuv, ekskursiya hamda amaliy mashg‘ulotlar (ijodiy insholar yozish, referat tayyorlash, test nazoratini tashkil etish, badiiy chiqishlarni tashkil etish va boshqalar) kabi shakl va metodlar, shuningdek, shaxsiy namuna ko‘rsatish, milliy madaniy meros namunalari, allomalarning rortretlari, vatanparvarlik g‘oyalarini targ‘ib etuvchi badiiy asarlar, kinofilm va teatr tomoshalari kabi vositalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Bugungi kunda oliy ta'lim muassasalarida milliy istiqlol g‘oyasi va huquq asoslari yo‘nalishi bo‘yicha bitta mutaxassis tayyorlanayotganligini e'tiborga olgan holda “Vatan tuyg‘usi” va “Konstitutsiya olamiga sayohat” darslaridan umumta'lim muassasalarida bitta o‘qituvchi dars berib kelmoqda. Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2001 yil 4 yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o‘rganishni tashkil etish to‘g‘risida”gi 1322-sonli Farmoyishi asosida tashkil qilingan “Konstitutsiya olamiga sayohat” o‘quv kursini 5-6-sinf “Vatan tuyg‘usi” dasturlarining mazmuniga ta'sir qilmagan holda, takrorlash va amaliy mashg‘ulotlar uchun ajratilgan soatlar hisobidan o‘qitish tavsiya etiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011 yil 30 dekabrdagi 1675-sonli qarorining 20-bandidagi “Mustaqil ta'limni rivojlantirishga qaratilgan  ta'lim jarayoniga ilg‘or pedogogik texnologiyalarning zamonaviy usullarini joriy etish uchun 2012/2013 o‘quv yilidan boshlab darslarga ajratilgan o‘quv soatlarini  5% gacha qisqartirish maqsadida Xalq ta'limi va o‘rta maxsus kasb-hunar ta'limining amaldagi o‘quv rejalarini qayta ko‘rib chiqish to‘g‘risida”gi  topshrig‘iga asosan 2012/2013 o‘quv yilidan boshlab umumta'lim maktablarining o‘quv rejasidagi “Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” turkumiga kiruvchi   “Vatan tuyg‘usi” (5-6-sinf) fani   dasturi mazmuni o‘zgarmagan holda   dars soatlari quyidagi tartibda qisqartirildi:
5-sinf “Vatan tuyg‘usi” fanida   2 soatdan rejalashtirilgan (12 soatlik dars) 6 ta -  “Vatanni anglash”, “O‘zbekiston deya atalur”, “O‘zbekiston xalqi”, “O‘zbekiston Davlati Prezidenti”, “Mustaqillik – bu huquqdir”,  “Vatanimiz timsollari” mavzulari  (6 soat) 1 soatdan o‘qitiladi.
7 ta - “O‘zbekiston yagona Vatan”, “Vatanning bebaho ne'matlari”, “Vatan tuyg‘usi – eng buyuk tuyg‘u”, “El-yurt tayanchi”, “Yagonasan, muqaddas Vatan”, “Vatan va xalq mangu qoladi”, “Vatan timsollari muqaddas” mavzularidagi (7 soatlik) amaliy mashg‘ulotlar hamda 2 ta nazorat ishi va 2 ta takrorlashga ajratilgan 4 soatlik dars  dasturdan chiqarildi.
6-sinf “Vatan tuyg‘usi” fanida   15 ta – 15 soatga mo‘ljallangan    “Mustaqilligimiz abadiy bo‘lsin!”, “G‘ururimiz timsoli”,  “Islohot – islohot uchun emas, inson uchun”, “Ajdodlar xotirasiga ehtirom”, “Yurtimiz bog‘lari”, “Biz – buyuk tarix egasimiz”, “Samarqand – ro‘yi zamin sayqali”, “Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch”, “Buyuk allomalarimiz”, “Amir Temur bobomiz”,  “Navro‘z sayli”,  “Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir”,  “Ma'naviy jasorat – eng buyuk jasorat”  “Biz hyech kimdan kam bo‘lmaymiz”,  “Yoshlar - vatan kelajagi”    mavzularidagi amaliy mashg‘ulotlar hamda 2 ta nazorat ishi  uchun   ajratilgan   2 soatlik dars  dasturdan chiqarildi.
          Shuningdek, “Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” turkumiga kiruvchi “Vatan tuyg‘usi” fanlari tarkibiga   “Hayot xavfsizligi asoslari”, “Sog‘lom avlod asoslari”, “Iqtisod va soliq saboqlari” kurslari bo‘yicha mavzularni singdirib o‘qitish tavsiya etiladi.
Mazkur dastur ikki o‘quv yili davomida o‘rganilishi nazarda tutilgan mavzular mohiyatini ifodalaydi, mavzularning o‘rganilishi uchun jami 34 soat vaqt ajratilgan: 5-sinf “Vatan tuyg‘usi” uchun 17 soat, 6-sinf “Vatan tuyg‘usi” uchun 17 soat .   
  “Vatan tuyg‘usi”
5-sinf (17 soat)
I bob. Ona yurtim – oltin beshigim
1-2-dars: Muqaddas Vatan (2 soat)
Vatan – inson tug‘ilib o‘sgan, tarbiya topgan joy.
Vatan haqida ma'rifatparvar bobolarimizning fikrlari.
Qishloq mahalla va shaharlar.
Vatanimiz poytaxti – Toshkent.
Ko‘hna shaharlarimiz.
Prezident Islom Karimovning “Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch” asari va  Vatan  haqidagi da'vatkor so‘zlari.
 3-dars: Vatanni anglash (1 soat)
Vatan aniq joy bilan bog‘liq ekani.
Xalqimizning qadimdan o‘troq hayot kechirib kelishi. 
Odamzod turli millat va ellatlarga, davlat va xalqlarga bo‘lingani.
Vatanni anglash qadrdon  yurt bilan bog‘liq barcha xususiyatlarni puxta bilishni taqozo etishi.
4-dars: Vatan tuyg‘usi (1 soat)
Vatan tuyg‘usi – muqaddas tuyg‘u.
Vatan tuyg‘usining vorislik tuyg‘usi bilan uzviy bog‘liqligi. Vorisiylikning ta'rifi.
Shajara va nasl-nasab haqida.
5-6-dars:  Oila - Vatan  timsoli  (2 soat)
Ona bag‘ri inson uchun dastlabki Vatan ekani.
«Ona Vatan» tushunchasi.
Farzandlar kamoli – Vatan boyligi.
Bobolar o‘giti, otalar ibrati.
Oila jamiyat negizi (Prezident Islom Karimovning shu mavzuga oid fikrlari).
Mustaqillik yillarida oilaga e'tibor.
 7-dars: Vatanga muhabbat (1 soat)
Vatanga muhabbat – eng ulug‘ tuyg‘u.
Vatan himoyasi.
Dunyo xalqlarining ertak, rivoyat, doston va she'rlarida qahramonlik, mardlik va fidoiylik fazilatlarining madh etilishi.
8-dars:  Amaliy mashg‘ulot:  “Vatanga qasamyod” mavzusida suhbat             (1 soat)
9-dars: Nazorat ishi (1 soat)
II bob. Jahon ichra yagona vatan
10-dars: O‘zbekiston deya atalur (1 soat)
O‘zbekiston mamlakati, uning moddiy va ma'naviy boyliklari haqida.
Mintaqa, sivilizatsiya so‘zlarining ma'no-mazmuni.
O‘zbekiston zaminining 3-3,5 ming yillik madaniy tarixga ega ekani. Milliy va umumbashariy qadriyatlar haqida.
 11--dars: O‘zbekiston xalqi (1 soat)
“Inson” va “fuqaro”, “O‘zbek xalqi” va “O‘zbekiston xalqi” degan tushunchalar haqida, xalq va millat so‘zlarining ma'nolari. O‘zbek xalqi dunyoning eng qadimiy xalqlaridan biri ekani. O‘zbekistonning ko‘pmillatli mamlakat ekani to‘g‘risida.
 12-dars: O‘zbekiston davlati va Prezidenti   (1 soat)
O‘zbekiston davlati.
O‘zbekistonning dunyo hamjamiyatida tutgan o‘rni.
Huquqiy demokratik  va dunyoviy davlat qurish yo‘lidagi sa'y-harakatlar.
Prezident Islom Karimovning O‘zbekiston davlatchiligini tiklash va rivojlantirishdagi xizmatlari.
13-dars: Amaliy mashg‘ulot: «O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat» mavzusida suhbat   (1 soat)
14-dars: Mustaqillik – bu avvalo huquqdir (1 soat)
Mustaqillik (istiqlol), suverenitet so‘zlarining ma'nosi. Istiqlol, erkin va ozod hayot o‘z-o‘zidan kelmagani.
Mustaqillikni asrash va mustahkamlash yo‘lida xizmat qilish har bir yurtdoshimizning muqaddas burchi ekani.
15-dars: Vatanimiz timsollari (1 soat)
Vatanning rasmiy va norasmiy timsollari.
Davlat ramzlari. 
Vatan timsollarining tarbiyaviy ahamiyati.
16-dars: Nazorat ishi (1 soat)

17-dars: Umumlashtiruvchi, yakuniy dars (1 soat)
“Vatan tuyg‘usi” fanidan mavzu rejasi
5-sinf

Dars    Mavzular    Soati
I Bob. Vatan ozodligi – oliy saodat
1-2-dars      Muqaddas Vatan      2 soat
3-dars      Vatanni anglash      1 soat
4-dars    Vatan tuyg‘usi      1 soat
5-6-dars      Oila - Vatan  timsoli       2 soat
7-dars    Vatanga muhabbat      1 soat
8-dars      Amaliy mashg‘ulot:  “Vatanga qasamyod” mavzusida suhbat                  1 soat
9-dars    Nazorat ishi      1 soat
II  Bob. Jahon ichra yagona Vatan
10-dars    O‘zbekiston deya atalur      1 soat
11-dars    O‘zbekiston xalqi      1 soat
12-dars    O‘zbekiston davlati va Prezidenti           1 soat
13-dars    Amaliy mashg‘ulot: «O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat» mavzusida suhbat        1 soat
14-dars    Mustaqillik – bu avvalo huquqdir       1 soat
15-dars    Vatanimiz timsollari        1 soat
16-dars    Nazorat ishi      1 soat
17-dars    Umumlashtiruvchi, yakuniy dars      1 soat
    Jami     17 soat

Vatan tuyg‘usi
 6-sinf (17 soat)

I bob. Vatan ozodligi – oliy saodat

1-dars: Eng ulug‘, eng aziz ayyom (1 soat)
1 sentyabr – Mustaqillik kuni.
Vatan dunyodagi eng ulug‘, eng aziz ne'mat bo‘lgani uchun uning mustaqilligi ham shu qadar buyuk va bebaho ekani.
Yaqin o‘tmishimiz haqida Prezidentimiz Islom Karimovning “Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch” kitobida bildirgan fikrlari.
Vatan va mustaqillikning qadri.
Vatan tuyg‘usini idrok etish.

2-dars: Vatanimizning bosh maydoni (1 soat)
Xalqimizning g‘urur-iftixori ramziga aylangan muqaddas maskanlar.
Mamlakatimizning bosh maydoni – Mustaqillik maydoni.
Ezgulik arkasi, Mustaqillik va ezgulik monumenti, Xotira maydonining barpo etilishi tashabbuskori.

 3-dars: Bu muqaddas Vatanda azizdir inson  (1 soat)
Vatanimiz shuhratini dunyoga taratayotgan insonlar haqida.
Har bir inson – buyuk bir mo‘jiza ekani.
Insonni qadrlash, uning hurmatini joyiga qo‘yish mustaqil davlatimizning bosh vazifasi ekani.
Yurtning ozodligi va obodligi insonlarga bog‘liq ekani.

 4-dars: Buyuk qadamjolar (1 soat)
Prezidentimiz Islom Karimov rahbarligida bunyod etilgan qutlug‘ qadamjolar.
Toshkent shahridagi Hazrati Imom, Imom Buxoriy va Samarqanddagi Imom Moturidiy, Marg‘ilondagi Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmualari haqida.

 5-dars: O‘zbekiston milliy bog‘i (1 soat)
Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston milliy bog‘i, Toshkent shahridagi Amir Temur xiyoboni va  ularning bunyod etilishi haqida.
Yurtimizning so‘lim bog‘ va xiyobonlari.

6-dars: Tarixiy xotira (1 soat)
Tarixiy xotira har bir inson va xalqning vorisiylik tuyg‘usi, ajdodlarga, o‘tmishga hurmat va kelajakka ishonch hissini shakllantirishda beqiyos o‘rin tutishi.
Tarixiy xotira tuyg‘usining dunyodagi barcha xalqlarga xosligi.
Istiqlol tufayli biz o‘zligimizni tanish, ota-bobolarimiz kimligini bilish imkoniyatiga ega bo‘lganimiz.

7-dars: Qadimiy Registon (1 soat)
Samarqand shahridagi Registon maydoni – Sharq me'morlik san'atining noyob durdonasi ekani.
Maydonga mustaqillik yillaridagi e'tibor.
Qadimiy Registonning nufuzli anjumanlar o‘tadigan maskanga aylanishi.
Mirzo Ulug‘bekning  dunyo ilm-fan rivojiga qo‘shgan buyuk hissasi.

 8-dars: Nazorat ishi (1 soat)

II bob. Jahon mardni tan oladi

9-dars: Ibratli fazilatlar (1 soat)
Ma'naviyat haqida tushuncha.
Moddiy va ma'naviy hayot uyg‘unligi.
Moddiy boyliklarini ezgu ishlarga sarflagan  buyuk insonlar haqida.
Olijanoblik bo‘lmagan joyda salbiy illatlarning avj olishi.
Jamiyatning uyg‘un rivojlanishiga xizmat qiladigan xususiyatlar.

 10-dars: O‘tda yonmaydigan meros (1 soat)
“Avesto” - xalqimiz tafakkurining mumtoz namunasi ekani.
Yurtimiz  shuhratini  olamga yoygan  buyuk allomalar.
Mahmud Zamahshariy,  Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy kabi mutafakkir ajdodlarimiz haqida.
Ularning  dunyo taraqqiyotiga qo‘shgan buyuk hissasi.
Vatanimiz hududidagi me'moriy obida va yodgorliklar.

 11-dars: Milliy davlatchiligimiz (1 soat)
O‘zbek milliy davlatchiligining qadimiy ildizlari.
Temuriylar davlati – milliy davlatchiligimiz tarixining eng yorqin sahifasi ekani.
Milliy davlatchiligimiz tarixidagi mard yo‘lboshchilar va fidoiy zotlar.
O‘zbekiston mustaqilligi va milliy davlatchiligimizning  qayta tiklanishi.

12-dars: O‘zligimiz timsoli (1 soat)
Qadriyat va milliy qadriyat haqida tushuncha.
Millat ruhi bo‘lgan tilning xalqimiz taraqqiyotidagi o‘rni.
Milliy qadriyatlarimiz rivojida umumbashariy qadriyatlarning ijobiy ta'siri. Milliy va umumbashariy qadriyatlar uyg‘unligi bugungi taraqqiyotda muhim ahamiyatga ega ekani.

 13-dars:   Biz – O‘zbekiston  fuqarosimiz (1 soat)
Fuqarolik haqida tushuncha.
O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi asoslarini belgilab beradigan  qonun hujjatlari.
Fuqarolik burchi va mas'uliyati.
O‘zbekiston fuqarosi bo‘lish yuksak sharaf ekani.

14-dars: Vatanparvarlik (1 soat)
Vatanni sharaflashning ma'no-mazmuni. Vatanparvarlikning ta'rifi. Vatanparvarlik - O‘zbekiston fuqarolarining oliy fazilati ekani (Islom Karimov fikrlari).
Ota-bobolarimizning yurt himoyasi yo‘lidagi qahramonliklari. Jaloliddin Manguberdi jasorati.
Ajdodlar an'analarini munosib davom ettirayotgan navqiron avlod.

15-dars: Vatanni ulug‘lash (1 soat)
Yoshlar hamma zamonlarda ham millat suyanchi, halqning tayanchi bo‘lib kelgani.
Mustaqillik yillarida yoshlar tarbiyasiga qaratilayotgan yuksak e'tibor.
Mafkuraviy immunitet haqida dastlabki ma'lumot.

16-dars: Jismoniy va ma'naviy yetuklik (1 soat)
Sog‘lomlik tushunchasi. Ruhiy va jismoniy sog‘lomlik.
Komillik haqida tushuncha. Komillik – insoniyat orzusi. Barkamol insonga xos xislatlar.
O‘zbekistonda sog‘lom va barkamol avlodni voyaga yertkazish uchun qilinayotgan ishlar. Prezident Islom Karimovning barkamol avlod haqidagi fikrlari.

17-dars: Nazorat ishi (1 soat)


 “Vatan tuyg‘usi” fanidan mavzu rejasi
6-sinf

Dars    Mavzular    Soati
I Bob.  Vatan ozodligi – oliy saodat
1-dars    Eng ulug‘, eng aziz ayyom      1 soat
2-dars    Vatanimizning bosh maydoni      1 soat
3-dars    Bu muqaddas Vatanda azizdir inson        1 soat
4-dars    Buyuk qadamjolar       1 soat
5-dars    O‘zbekiston milliy bog‘i       1 soat
6-dars    Tarixiy xotira      1 soat
7-dars    Qadimiy Registon       1 soat
8-dars    Nazorat ishi     1 soat
II Bob. Jahon mardni tan oladi
9-dars    Ibratli fazilatlar      1 soat
10-dars    O‘tda yonmaydigan meros      1 soat
11-dars    Milliy davlatchiligimiz     1 soat
12-dars    O‘zligimiz timsoli      1 soat
13-dars       Biz – O‘zbekiston  fuqarosimiz     1 soat
14-dars    Vatanparvarlik      1 soat
15-dars    Vatanni ulug‘lash      1 soat
16-dars    Jismoniy va ma'naviy yetuklik      1 soat
17-dars    Nazorat ishi     1 soat
    Jami    17 soat
                                             ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ХАЛҚ ТАЪЛИМИ ВАЗИРЛИГИ
РЕСПУБЛИКА ТАЪЛИМ МАРКАЗИ
Иқтисодий билим асослари фанидан умумий ўрта таълимнинг
ўқув дастурлари
ТОШКЕНТ -2012
Иқтисодий билим асослари фанидан умумий ўрта таълим мактабларининг ўқув дастури
Уқтириш xати
 1999 йили Иқтисодий билим асослари фанидан умумтаълим мактаблари учун Давлат таълим стандартлари ва ўқув дастурлари кабул қилин. Ўтган давр ичида таълимнинг кейинги академик лицей, касб –ҳунар коллежи ва олий ўқув юртларида ҳам иқтисодий йўналишдаги фанлар бўйича ўқув дастурлари яратилди.
Иқтисодий билим асослари фани ўқув дастури бу фаннинг олдига қўйилаган мақсад ва вазифалардан келиб чиққан ҳолда, шунингдек, умумий ўрта таълим мактаблари битирувчиларининг таълим тайёргарлик даражаси ва ўқитиш мазмунига қўйилган, давлат таълим стандартлари шарҳларида белгиланган билим, кўникма ва малакаларни шакллантиришни эътиборга олган ҳолда тузилган. Иқтисодий билим асослари фанининг ўзига хос ҳусусяталаридан бири шуки, тушунчалар оддийдан - мураккабликка қараб узвийлик ва узлуксизлик тамойили асосида такрорланиб боради ҳамда ўқувчиларни ижтимоий ҳаётга тайёрлайди.
Дастур қуйидаги йўналишларни ўз ичига олган боблардан ташкил топган:
Замонавий иқтисодиёт, унинг   ривожланиш қонуниятлари ва тамойиллари.
       Иқтисодий қонунлар ва тамойилларни амалиётда қўллай олиш.
VIII-синф: “Иқтисодиётга кириш”, “Бозор”, “Оила ва уй хўжаликлари иқтисодиёти”, “Талаб ва таклиф”, “Рақобат ва бозор иқтисодиёти”, “Солиқ тизими”.
IХ-синф:   “Тадбиркорлик”, “Давлат ва иқтисодиёт”,   “Иқтисодий ўсиш”, “Солиқ турлари”, “Инфляция ва ишсизлик”, “Жаҳон иқтисодиёти”.

    Дастур 68 соатга мўлжаллаб тузилган бўлиб, 8-9-синфларда ҳафтасига 1 соатдан ўқитилади.
Машғулотларни олиб боришда анъанавий дарс, амалий машғулотлар, ноанъанавий   дарс шаклларидан фойдаланиш, баҳслар   ўтказиш, Ўзбекистон қонунлари, Президент   асарларини ўрганиш ва улар устида ишлаш, ўқитишнинг техник сирларини, компьютер, информацион   технологияларни қўллаш, корхона, банк, биржа, бозор, кўргазма марказлари каби қатор муассасаларга экскурсия ташкил қилиш усулларидан фойдаланиш мақсадга мувофиқдир.
 
8- синф “Иқтисодий билим асослари”
(34 соат)
1. Иқтисодиётга кириш (6 соат)
1- мавзу. Иқтисодиёт билан танишув. Иқтисодиёт фанининг тарихи. Иқтисодиёт. Иқтисодиёт фани. Иқтисодиётнинг асосий қисмлари. Иқтисодиёт – хўжалик тизими сифатида. Иқтисодиётга оид шарқона тарихий қарашлар. Микроиқтисодиёт. Макроиқтисодиёт.
2-мавзу: Чекланганлик муаммоси. Эҳтиёж. Моддий эҳтиёжлар. Маънавий эҳтиёжлар. Шахсий ва ижтимоий эҳтиёжлар. Меҳнат қилишга бўлган эҳтиёж. Эҳтиёжларнинг юксалиб бориши. Эҳтиёжларнинг чексизлиги. Ресурсларнинг чекланганлиги. Иқтисодиётнинг асосий муаммоси.
3-мавзу: Танлов ва унинг муқобил қиймати. Танлов зарурияти. Муқобил қиймат. Муросали танлов.
4-мавзу: Ишлаб чиқариш ва унинг омиллари. Ресурслар. Табиий ресурслар. Капитал ресурслар. Меҳнат ресурслари. Ишлаб чиқариш. Маҳсулот. Иқтисодий неъмат ва унинг товар ва хизмат кўринишлари. Ишлаб чиқаришнинг моддий ва номоддий соҳалари. Ишлаб чиқариш омиллари. Табиий омил. Капитал омили. Меҳнат омили. Тадбиркорлик омили.
5-мавзу: Меҳнат тақсимоти ва ихтисослашув. Меҳнат унумдорлиги. Фан ва техника тараққиёти. Меҳнат тақсимоти. Ихтисослашув. Соҳа ва тармоқлар. Худудий ихтисослашув.
6-мавзу: Иқтисодий тизимлар.   Ҳар қандай иқтисодий хўжалик тизими олдида турган учта савол: “Нима ишлаб чиқариш керак, қандай ишлаб чиқариш керак”? “Ким учун ишлаб чиқариш керак?” Иқтисодий тизим. Иқтисодий тизим турлари. Анъанавий иқтисодиёт. Марказлашган режали иқтисодиёт ва унинг муаммолари. Бозор иқтисодиёти ва унинг асосий хусусиятлари. Аралаш иқтисодиёт.
2.   Бозор (4 соат)
7-мавзу: Айирбошлаш ва пул. Натурал хўжалик. Айирбошлаш. Товар тушунчаси. Товар хўжалиги. Пул. Қадимда пул. Танга ва қоғоз пуллар. Товар-пул алмашуви. Пулнинг вазифалари. Турли мамлакат пуллари. Замонавий пуллар.
8-мавзу: Бозор ва унинг турлари. Бозор. Сотувчи ва харидор. Улар орасидаги олди - сотди муносабатлари. Бозорнинг вазифалари. Бозорнинг турлари. Халқ истеъмоли товарлари бозори, ишлаб чиқариш воситалари бозори, меҳнат бозори, молия бозори, интеллектуал товарлар бозори. Шарқона бозор хусусиятлари.
9-мавзу: Бозорлар ва нархлар. Нарх. Бозорда нархнинг шаклланиш механизми. Нархларнинг вазифалари.
10-мавзу: Бозор қатнашчилари. Бозор иштирокчилари: ишлаб чиқарувчи, истеъмолчи ва давлат. Улар орасида бозор шароитидаги товар-пул муносабатлари. Бозор инфратузилмалари.
3. Оила ва уй   хўжаликлари иқтисодиёти (6 соат)
11-мавзу: Истеъмолчиларнинг даромадлари ва харажат турлари. Истеъмолчи. Истеъмолчи даромадлари. Иш ҳақи. Ойлик маош. Ишбай иш ҳақи. Вақтбай иш ҳақи. Истеъмолчи харажатлари. Оила бюджети. Мажбурий харажатлар. Эркин харажатлар. Энгел қонуни.
 12-мавзу: Мулк ва хусусийлаштириш. Мулк тушунчаси. Мулкнинг пайдо бўлиш тарихи. Мулк ва ундан фойдаланиш бўйича шарқ алломаларининг қарашлари. Мулк объекти: ер ва экин майдонлари, табиий бойликлар, инсон қўли билан яратилган иқтисодий неъматлар, пул маблағлари, маънавий озуқалар, интеллектуал ва маълумот манбалари, ишчи кучи. Мулк субъекти: алоҳида олинган шахс, оила, одамлар жамоаси, давлат ташкилотлари. Мулк шакллари. Хусусий мулк. Жамоа мулки. Давлат мулки. Мулкнинг иқтисодий ҳаётдаги ўрни. Ҳозирги замондаги мулк муносабатларидаги ўзгаришлар. Хусусийлаштириш. Ўзбекистонда хусусийлаштириш жараёни.
13-мавзу: Даромад ва бойлик Даромад ва бойлик. Инсон капитали. Моддий капитал. Бойлик. Омонат. Тадбиркорлик фойдаси. Реал ва номинал даромад.
 14-мавзу: Жамғариш ва суғурта. Жамғарма. Жамғариш усуллари. Суғурта.
15-мавзу: Иқтисодий қарор қабул қилиш. Иқтисодий қарор. Иқтисодий қарор қабул қилиш босқичлари. Қарорнинг қадр қиммати ва нафи.
16-мавзу: Истеъмолчиларнинг ҳуқуқлари. Истеъмолчи   ҳуқуқлари. Реклама. Товарнинг штрих коди.
4. Талаб ва таклиф (7 соат)
17-мавзу: Талаб ва талаб қонуни. Талаб. Талаб миқдори. Талаб чизиғи. Талаб қонуни.
18-мавзу: Талабга таъсир этувчи бошқа омиллар. Нормал товарлар. Паст табақали товарлар бир-бирининг ўрнини босувчи товарлар. Ўзаро боғлиқ товарлар. Бир-бирининг ўрнини тўлдирувчи товарлар.
19-мавзу: Таклиф ва таклиф қонуни. Таклиф. Таклиф миқдори. Таклиф чизиғи. Таклиф қонуни.
20-мавзу: Таклифга таъсир этувчи бошқа омиллар. Таклифга таъсир этувчи бошқа омиллар.
21-мавзу: Товарнинг бозор нархи. Мувозанат нарх ва мувозанат миқдор. Тўйинган ва тақчил бозор. Мувозанатлашган бозор. Қатъий нархлар.
22-мавзу: Талаб ва таклиф қонунларига доир амалий машғулот.
23-мавзу: Талаб ва таклиф ўзгаришининг бозор нархига таъсири. Талаб ва таклиф ўзгаришининг мувозанат нархга таъсири. Нархларнинг мувозанат нарх атрофида тебраниши.

5. Рақобат ва бозор иқтисодиёти (4 соат)
24-мавзу: Рақобат. Рақобат. Рақобатнинг бозордаги ўрни. Рақобатнинг турлари.
25-мавзу: Монополия ва монополлашган бозорлар. Бозорнинг монополлашганлик даражасига қараб турланиши. Соф рақобат бозори, монополистик рақобат бозори, олигополия, соф монополистик   бозорлар. Табиий монополия. Давлат — бозор муносабатлари   ҳимоячиси. Ўзбекистонда антимонопол қонунчилик.
26-мавзу: Бозор иқтисодиёти. Бозор иқтисодиётининг асосий хусусиятлари. Бозор иқтисодиётининг ночорлиги.
27-мавзу: Ўзбекистон бозор иқтисодиёти сари. Бозор иқтисодиётига ўтиш даврининг моҳияти. Ўзбекистонда ўтиш даврининг ўзгачалиги. Бозор иқтисодиётига ўтишнинг–Ўзбекистон модели. Ўзбекистон Республикасининг бозор иқтисодиётига ўтишининг беш тамойили. Бозор иқтисодиётига ўтиш ислоҳотлари.
VI. Солиқ тизими (3 соат)
28-мавзу: Солиқлар ва уларнинг турлари. Солиқ ва унинг   моҳияти. Солиқлар – давлатнинг асосий даромад манбаи. Солиқларнинг турлари. Тўғри ва эгри солиқлар. Давлат ва маҳаллий солиқлар. Давлатнинг бошқа даромад манбалари. Жисмоний шахс, юридик шахс.
29-мавзу: Солиққа тортиш асослари. Солиқ субъектлари. Солиқ тўловчилар. Ваколатли органлар. Солиқ Кодекси. Солиққа тортишнинг асосий тамойиллари. Солиқ тўловининг ўзига хос хусусиятлари. Солиқ объекти. Солиқ ставкаси. Пропорционал солиқ ставкаси. Регрессив солиқ ставкаси. Прогрессив солиқ ставкаси.
30-мавзу: Солиқ тўловчиларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари. Солиқ тўловчиларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари.
Оралиқ ва якуний назорат дарслари (4 соат).
Жами (34 соат).

9- СИНФ
(34 соат,ҳафтасига 1 соатдан
1. Тадбиркорлик ва ишлаб чиқариш (10 соат)
1-мавзу:   Тадбиркорлик. Тадбиркорлик ва унинг асосий хусусиятлари. Тадбиркорликнинг иқтисодиётдаги ўрни. Бизнес ғоя ва бизнес режа. Тадбиркор ва унга хос хусусиятлар. Тадбиркорлик фаолиятининг турлари: ишлаб чиқариш, тижорат, молиявий, воситачилик ва суғурта фаолияти.
2-мавзу:   Фирма ва унинг турлари. Фирмалар ва уларнинг турлари. Эгаси якка шахс бўлган фирма, ширкат, шерикчилик асосида тузилган фирма, масъулияти чекланган ва чекланмаган фирмалар. Уларнинг ташкилий асослари ва бир биридан фарқлари.
3-мавзу:   Акциядорлар жамияти. Акциядорлар жамиятининг ташкилий тузилмаси. Очиқ ва ёпиқ турдаги акциядорлар жамияти. Оддий ва имтиёзли акциялар. Акциянинг номинал қиймати, бозор нархи ва курси.
4-мавзу:   Фирмани очиш. Якка тартибдаги тадбиркорлик. Фирма очишнинг ташкилий йўл-йўриқлари. Фирма низоми ва таъсис шартномаси. Ўзбекистонда тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланишнинг   ҳуқуқий асослари.
5-мавзу:   Фирма маблағлари ва харажатлари. Фирманинг маблағлари. Асосий ва айланма маблағлар. Амортизация ва амортизация ажратмаси. Фирманинг умумий харажатлари. Доимий ва ўзгарувчан харажатлар. Маҳсулотнинг таннархи, ишлаб чиқариш нархи.
6-мавзу:   Ялпи даромад, фойда ва зарар. Корхона чиқими. Корхона даромади. Корхона фойдаси ва зарари.
7-мавзу:   Иқтисодий фаолият таҳлили. Рентабеллик. Фирма фаолиятининг молиявий таҳлили. Соф фойда, рентабеллик. Банкротлик. Фирмани тугатиш. Ўзбекистон Республикасининг “Банкротлик тўғрисида” ги қонуни.
8-мавзу:   Фирмани бошқариш – менежмент. Бошқарув тушунчаси. Бозор шароитида бошқарувнинг ўрни. Корхонани бошқарув жараёнининг хусусиятлари. Менежмент   ва унинг вазифалари. Менежер. Бошқарув жараёнининг босқичлари: бошланғич вазиятнинг таҳлили, бошқаришдан кўзланган мақсадни аниқлаш, бошқарув билан боғлиқ хатти ҳаракатларни режалаштириш, бошқарувни амалга ошириш, бошқариш жараёнининг боришига оид маълумот ва ахборотларни тўплаш, қайд қилиб бориш ва қайта ишлаш, бошқарув жараёнини назорат қилиб бориш. Менежер ва жамоа ўртасидаги муносабатлар. Менежернинг раҳбарлик услублари.
9-мавзу:   Маркетинг. Маркетинг тушунчаси. Маркетинг тамойиллари ва мақсадлари. Маркетинг ташкилий тузилмалари. Маркетинг тадқиқотлари. Бозорни тадқиқ қилишда маълумотларнинг роли. Маълумот тўплаш усуллари ва воситалари. Замонавий электрон ахборот технологиялари. Интернет тизими. Маркетингда режалаштириш ва олдиндан айтиш. Рекламанинг аҳамияти ва фойдаси. Реклама турлари.
10-мавзу:   Ишлаб чиқариш ва экология. Табиатдаги мувозанат. Экология фани. Экологик муаммолар ва уларнинг келиб чиқиш сабаблари. Экология ва иқтисодиёт орасидаги муносабатлар. Атроф муҳитнинг ифлосланиши. Атроф-муҳит ифлосланишини назорат қилиш. Давлат — табиат   ҳимоячиси. Ўзбекистонда экологик муаммолар. Орол денгизи муаммоси. Ўзбекистонда мустақиллик йилларида экологик муаммоларни   ҳал қилиш бўйича амалга оширилаётган тадбирлар. Атроф муҳитни   имоя қилиш– ҳар бир кишининг фуқаролик бурчи.
2. Давлат ва иқтисодиёт (4 соат)
11-мавзу:   Давлатнинг иқтисодий вазифалари. Давлатнинг иқтисодиётда тутган ўрни. Ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти шароитида давлатнинг роли. Давлатнинг жамият олдидаги вазифалари. Давлатнинг бозор иштирокчиси сифатидаги иқтисодий фаолияти
12-мавзу:   Давлат бюджети. Давлат харажатлари. Давлат бюджети. Давлат бюджетининг даромад ва харажат қисмлари. Камомадли бюджет. Давлат қарзи. Давлатнинг фискал сиёсати.
13-мавзу:   Банк тизими. Банкларнинг пайдо бўлиш тарихи. Марказий банк ва тижорат банклари. Банк кредити, кредит фоизи, фоиз ставкаси. Банк заҳира нормаси. Ўзбекистоннинг банк тизими.
14-мавзу:   Давлатнинг иқтисодий сиёсати. Давлатнинг иқтисодий сиёсати. Буджет солиқ сиёсати. Давлатнинг пул–кредит сиёсати.
3. Солиқ турлари (4 соат)
15-мавзу:   Даромад солиғи. Жисмоний шахслар. Юридик ва Жисмоний шахслар даромади. Юридик шахсларнинг солиққа тортилувчи даромади. Жами даромадлар таркиби.
16-мавзу:   Мол-мулк солиғи. Мол-мулк солиғи.   Жисмоний шахслардан олинадиган   мол-мулк солиғи ставкаси. Юридик шахслардан олинадиган   мол-мулк солиғи. Мол-мулк солиғи ставкаси. Мол-мулк солиғидан имтиёзлар. Мол-мулк солиғи объекти ва субъектлари.
17-мавзу:   Ер солиғи. Ер солиғи. Жисмоний шахслардан олинадиган ер солиғи ставкаси. Юридик шахслардан олинадиган ер солиғи. Ер солиғи ставкаси. Ер солиғидан имтиёзлар. Ер солиғи объекти ва субъектлари.
18-мавзу:   Акциз ва қўшилган қиймат солиғи. Акциз солиғи. Акциз солинадиган товарлар. Акциз солиғи объекти. Қўшилган қиймат солиғи.қўшилган қиймат солиғи объекти. Қўшилган қиймат солиғи ставкаси. қўшилган солиғи ҳисоблаш формуласи.

4. Иқтисодий ўсиш (3 соат)
19-мавзу:   Асосий макроиқтисодий кўрсаткичлар. Тугал маҳсулот. Ялпи ички маҳсулот (ЯИМ). Ялпи миллий маҳсулот (ЯММ). Соф ички маҳсулот (СИМ). Миллий даромад (МД). Аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи ички маҳсулот (ялпи миллий маҳсулот). Реал қиймат. Номинал қиймат. Реал ЯИМ. Номинал ЯИМ.
20-мавзу: Иқтисодий ўсиш ва ривожланиш. Иқтисодий давр. Экценсив иқтисодий ўсиш. Интевсив иқтисодий ўсиш. Аҳолининг турмуш даражаси. Иқтисодий фаровонлик.
21-мавзу: Ўзбекистон Республикасининг иқтисодий салоҳияти. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий салоҳияти: ер майдони, аҳолиси, табиий ресурслари, саноати, қишлоқ хўжалиги.
5. Инфляция ва ишсизлик (4 соат)
22-мавзу: Инфляция ва унинг турлари. Пул массаси. Пулнинг айланиш тезлиги. Инфляция. Фишер тенгламаси. Пул муомаласи қонуни.
23-мавзу: Инфляция оқибатлари. Инфляция даражалари. Гиперинфляция. Инфалацияга қарши чоралар.
24-мавзу: Меҳнат бозори ва ишсизлик. Меҳнат бозори. Ишчи кучи. Иш ҳақи ва унинг миқдори. Банд, ишсиз ва ишчи кучига кирмайдиганлар. Ишсизлик ва унинг турлари. Ишсизлик даражаси ва уни ҳисоблаш.
25-мавзу: Ижтимоий ҳимоя воситалари. Ишсизлик оқибатлари. Меҳнат биржалари. Ишсизлик нафақаси. Ўзбекистонда ишсизликка қарши   ҳукумат ва ижтимоий жамғармаларнинг чора тадбирлари.
6. Жаҳон иқтисодиёти (5 соат)
26-мавзу: Халқаро савдо. Жаҳон бозори ва унинг иштирокчилари. Импорт. Экспорт. Савдо баланси. Мутлақ устунлик назарияси. Нисбий устунлик назарияси. Импорт. Экспорт.
27-мавзу: Халқаро иқтисодий муносабатлар. Ташқи савдога тўсиқлар. Божхона божи. Квота. Ташқи савдо лицензияси. Протекционизм. Ташқи савдони эркинлаштириш. Халқаро савдо ташкилотлари.
28-мавзу: Валюта курси. Валюта. Валюта курслари. Валюта курсини аниқлаш. Валюта курси ўзгариши.
29-мавзу: Жаҳон иқтисодиёти муаммолари. Ер юзида тинчликни сақлаш. Атроф муҳитни ифлосланиши. Хомашё ва энергия танқислиги. Озиқ - овқат танқислиги. Очлик ва қашшоқлик.
30-мавзу: Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирозининг келиб чиқиш сабаблари. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози) оқибатлари. Инқирознинг Ўзбекистон иқтисодиётига таъсири. Инқирозни бартараф этиш йўллари ва чоралари
Оралиқ ва якуний назорат дарслари (4 соат)
Жами (34 соат)

Ижтимоий фанлар бўлими
бошлиғи                                                                                                   Н.Исматова

Методист                                                                                                   Х.Хотамова  
            

Ўқиш фанидан намунавий тақвим – мавзу режа
IV синф   
170- соат (  ҳафтасига 5 соат)
“Ўқиш китоби”(С.Матчон ва б.) дарслиги
Т/р    Мавзулар    Соат     Вақти     Уйга вазифа
    I чорак
Истиқболим - истиқлолим            
1    Мангуликка татигулик кун. С.Барноев    1        
2    Иқболи буюксан. А.Орипов    1        
3-4    Қодир бобонинг орзуси    2        
5    Бўлим юзасидан такрорлаш    1        
6    1-НИ.” Иқболи буюксан” шеърини ёддан айтиш     1        
    Ўзбекистон-ватаним маним            
7    Серқуёш ўлка. З.Диёр    1        
8     “Шамол Ботир” Қудрат Ҳикмат. (Оптималлаштирилган тавсиядан олинади)    1        
9    Мардлик ва ақл